Nr. 44 De koekoeksbloem en de koekoek (juni 2007)
Wat heeft de koekoeksbloem met een koekoek te maken? En waarom zijn de blaadjes van de echte koekoeksbloem zo gerafeld? Een tragische liefde ligt hieraan ten grondslag, luister: Lang geleden leefde er aan de rand van een wetering, niet ver van de natte weiden, een mooie, wijze heks, Silene genaamd. Zij hulde zich altijd in prachtige roze en paarse gewaden. Nooit klopten de zieken uit de wijde omgeving tevergeefs aan haar deur. In die dagen leefde er ook een trotse tovenaar. Hij had een prachtige hermelijnen mantel. Als een echte Don Juan had hij al menige vrouw verlaten. Deze trotse tovenaar kon de stralende ogen van de mooie heks niet weerstaan, viel voor haar liefde en verliet zijn vrouw en kind van dat moment. De heks en de tovenaar hadden alleen maar oog voor elkaar en alras kwam uit deze liefde een prachtige dochter voort. Het drietal leek volmaakt gelukkig, tot er een nieuwe vrouw in het leven van de tovenaar verscheen en hij de heks achterliet. Het kind kwijnde weg zonder de liefde van haar vader. In grote wijsheid besloot de mooie heks dat deze tovenaar een ramp was voor zijn nageslacht en nooit meer een kind mocht teleurstellen door zijn onverantwoordelijke gedrag. Ze veranderde hem in een saaie, bruine vogel, die moeizaam door het luchtruim vloog. Iedereen zou weten dat hij die onverantwoordelijke vogel was, die zijn eigen kinderen verliet. En om de schande kompleet te maken moest hij de hele dag als een kind zeuren om koekjes “koek koek, koek koek”, zodat in de verre omgeving iedereen hoorde waar die slechte vader zat. Daarom zijn de mensen hem koekoek gaan noemen Maar de wijze heks stak de hand ook in eigen boezem. Ze was zo beschaamd dat ze met al haar wijsheid niet had voorzien dat ze een mislukte vader had verleid. Ze veranderde zichzelf in een plant, met bloemen in de kleuren van haar gewaden, roze en paars. Op een dag ontdekte de koekoek de betoverde heksenbloem en was zo kwaad over zijn eigen lot als lelijke, domme vogel, dat hij de blaadjes van de roze bloemen kapot maakte. Tot vandaag de dag zijn de gerafelde blaadjes te zien aan de roze bloemen van de echte koekoeksbloem. En als hij de kans krijgt spuwt de koekoek nog steeds zijn boosheid op haar. Daarom zien we in de bladoksels van deze bloem vaak het witte spuugschuim van de koekoek zitten, waardoor de mensen deze bloem de koekoeksbloem zijn gaan noemen. | 
dagkoekoeksbloem © foto Els Baars (vergroten: 1 x klikken) Onlangs gaf ik een workshop verhalen vertellen aan de IVN-jongeren van het Woeste Land (www.woesteland.nl). Daarin vroegen ze om ook zelf sprookjes te leren maken. Als voorbereiding op deze inspirerende workshop heb ik bijgaand sprookje geschreven. De jongeren maakten zelf leuke verhaaltjes.
Er zijn meerdere koekoeksbloemen: de dag, de avond,de nacht en de echte koekoeksbloem. De echte koekoeksbloem groeit in nat hooiland, de dagkoekoeks-bloem is de meest voorkomende en groeit op vele plaatsen, maar houdt van voedselrijke grond. De avond en de nachtkoekoeksbloem trekken voor de bestuiving vooral nachtmotjes aan. M.u.v.de echte koekoeksbloem (die in het Latijn Lýchnis flos-cocúli heet), behoren de andere vreemd genoeg tot de Silenes.
De koekoeksbloem bloeit pas nadat de koekoek terug is. Wellicht is de naam koekoeksbloem afkomstig van koekoeksspog, of -schuim. De larve van de schuimcicade of spuugbeestje, blaast luchtbellen in zijn eigen afscheidingen en woont erin, verborgen voor aanvallers. De koekoek is een van de laatste zomergasten die in ons land arriveert, in april-mei. Het is een "broedparasiet": zij legt een ei in het nest van een "waardvogel" , het ei is aangepast aan het uiterlijk van de eieren van de gastvogel. De koekoek blijft haar ei ieder jaar bij dezelfde soort leggen, zoals de graspieper of de heggemus. De koekoek houdt van harige en soms giftige rupsen die andere vogels niet eten. Soms spuugt ze de haren van de rups uit.Informative site over de koekoek |
