De vleermuis en de huiszwaluw (nr. 59, okt 2008)

Waarom weet bijna niemand dat vleermuizen en huiszwaluwen familie van elkaar zijn? Wie weet nog dat vleermuizen zijn ontstaan doordat de duivel misbruik heeft gemaakt van de goedheid van huiszwaluwen? Luister naar dit oude Franse sprookje:

Duizenden jaren geleden was de huiszwaluw een zwarte vogel, die in de schoorstenen van de huizen leefde. Omdat de vogel zo veel muggen ving, was hij geliefd bij de mensen.Op een zomeravond zat een zwaluwvrouw verdrietig te broeden op haar eieren, toen een muis zijn kop door de opening van het nest stak. “Zwaluwmoeder, ik ben doodsbang, mag ik me vannacht in uw nest verstoppen?” smeekte de muis. “De katten staan onder het dak me op te wachten om me op te peuzelen als avondmaal.”  "Lieve muis, je bent een geschenk uit de hemel.” antwoordde de zwaluw. “Mijn man is niet thuisgekomen van de muggenjacht en ik vrees het ergste. De eieren mogen niet afkoelen, ik heb honger en moet nu zelf op muggenjacht gaan. Als jij je nu enkele dagen verstopt in mijn nest, wil jij dan mijn eieren uitbroeden? Voor jou zal ik de heerlijkste zaadjes meenemen.” Dat vond de muis een fantastisch aanbod. Gratis eten, veilig in een nest luieren en ondertussen even de eieren warm houden, wat wilde hij nog meer! En zo kwam de moederzwaluw weer op krachten en ze had nog gezelschap ook.Toen na enkele dagen de eieren uitkwamen, bleek alras dat het geen gewone zwaluwtjes waren: ze waren bedekt met haren! De moeder snelde ontdaan naar haar soortgenoten en riep vertwijfeld uit: “Er zijn  vier monsters uit mijn eieren gekomen, die muis moet de duivel geweest zijn!”
De zwaluwkoningin kwam hoogstpersoonlijk kijken en wist niet wat ze zag. De kleintjes hadden niet alleen haren in plaats van pluisveertjes, maar ook kleine priemoortjes, een spits snuitje met snorharen en tandjes in plaats van een snavel. Het leken wel muizen met vleugels! Niemand mocht denken dat deze misbaksels huiszwaluwen waren. “Ik veroordeel jullie tot een leven in het donker, zodat niemand jullie kan zien. Als ik ooit overdag één van jullie zie vliegen zal ik je persoonlijk doden.” siste ze de vier diertjes toe. “Niemand mag denken dat jullie familie van ons, sierlijke zwaluwen, kunnen zijn.”  De koningin verbood de huiszwaluwen voortaan in de schoorstenen te nestelen, waar muizen in konden klimmen. In het vervolg zouden ze hun nesten onder een dakrand bouwen tegen een rechte muur geplakt, zodat geen muis er ooit in zou kunnen klauteren.
Vanaf die tijd leven huiszwaluwen en vleermuizen totaal gescheiden van elkaar. De  vleermuizen vliegen zodra de nacht zich aankondigt en de huiszwaluwen bouwen hun mooie nesten onder dakgoten. En er is nog iets veranderd: doordat de huiszwaluwen niet meer zwart werden door de schoorstenen, zijn in de loop der tijd hun beroete veren schoon geregend en blijken ze een blauwzwart bovenkleed te hebben met een stralend witte onderkant en een wit stuitje.

 
   watervleermuis, foto © Mike Melis (1xklikken is vergroten)

 Vleermuizen zijn de enige vliegende zoogdieren die bestaan. In Nederland en België leven alleen de insecteneters, ze eten veel muggen en nachtvlinders en motjes. Door het vrijwel ontbreken van vliegende insecten in de winter houden ze een winterslaap, meestal in grotten of bunkers. Ze zijn erg gevoelig voor verstoring. De diertjes planten zich langzaam voort. Vleermuizen leven in de duisternis en slapen overdag.
De huiszwaluw is een veel voorkomende vogel van het platteland in heel Europa. Ze zijn te herkennen aan de witte onderkant en de witte strook laag op de rug, de stuit. De vrij korte staart is iets gespleten, terwijl die van de boerenzwaluw  juist heel lang en gespleten is. De huiszwaluw heeft in de nabijheid van water (muggen). Alleen om nestmatriaal te verzamelen komen de vogels naar de grond, waar ze uit plassen modder verzamelen, waarmee een nest wordt gemetseld dat aan een muur zit vastgeplakt, vaak groepsgewijs. Buiten het broedseizoen leven de vogels, net als gierzwaluwen, zo hoog in de lucht dat we ze vanaf de grond nauwelijks kunnen waarnemen. Ze overwinteren diep in Afrika.